X
تبلیغات
جامعه ی ارتباط گر (maadifar.blogfa.com) - نظارت اجتماعی (بخش نهم - مبانی جامعه شناسی)

 نظارت اجتماعی

  تعریف نظارت اجتماعی: هر فرد از خلال فرآیند اجتماعی می آموزد که در موقعیت های مختلف، چه رفتار قابل قبول (مناسب) و چه رفتارهای غیرقابل قبول (نامناسب) است تا بر اساس آن تمایز لازم قائل شود. در حقیقت، نظارت اجتماعی دنباله فرآیند اجتماعی شدن است.

  نظارت اجتماعی به ابزار و روش هایی اطلاق می شود که برای وادار کردن فرد به انطباق او با انتظارات گروه معین یا کل جامعه، به کار می رود.

  نکته قابل ذکر این که نظارت اجتماعی به صورت متقابل نیز بین افراد اعمال می شود، یعنی ما بر رفتار دیگران تاثیر می گذاریم و در مقابل، دیگران نیز بر افکار ما تاثیر می گذارند.

اهمیت نظارت اجتماعی

  برای آن که سازمان اجتماعی در سطح مطلوب و بر اساس آن جامعه نظم خود را حفظ کند، باید رفتارهایی که صورت الگو به خود گرفته، پیش بینی پذیر باشد و استمرار یابد. در این خصوص تمامی جوامع جهت دستیابی به این هدف، به این امید که افراد به شیوه  اجتماعی قابل قبولی در هر موقعیت خاص رفتار می کنند، افراد خود را اجتماعی بار می آورند، در صورتی که این اجتماعی کردن اعضاء با ناکامی همراه باشد، فرآیند اجتماعی کردن باید نظارت اجتماعی مناسب را  در جامعه فعال کند تا نظم لازم در آن جامعه تامین و حفظ شود.

ساخت هنجارمند

   بحث نظارت اجتماعی، به توانایی اعضای جامعه در انطباق خود با هنجارهای موجود بستگی دارد. در فصل سوم اشاره شدکه هنجار عبارت است از معیار یا نمونه ثابت چیزهایی که در درون یک فرهنگ معین وجود داشته باشد. هنجارها ممکن است یکی از چهار صورت زیر را پیدا کند:

 الف: ارزش ها (احساسات ریشه دار و جاافتاده مشترک میان اعضای جامعه است).

 ب: آداب و رسوم ( عادات و شیوه های عادی و جاری رفتار افراد جامعه است).

 ج: عرف ها (آداب و رسوم مهم و دارای ملزومات معنی دار مناسب و نامناسب است).

 د: قوانین (عرف های مهمی که با ضمانت اجرایی قانونی، حالت رسمی پیدا می کند).

هنجارها ممکن است ممنوع یا تجویز شده باشند. هنجارهای ممنوع، مشخص کننده چیزهایی است که فرد مجاز به انجام آن نیست. اما هنجارهای تجویز شده، چیزهایی را مشخص می کند که فرد مجاز به انجام آن است.

 

پذیرش هنجارها

   با قبول فرآیند پذیرش هنجارها، نظارت اجتماعی ضروری، از درون بر هر یک از ما اعمال می شود و ما به طور طبیعی از شیوه های بهنجار پیروی می کنیم. به عنوان مثال دزدی، قتل و ... مطلقاً ناصواب و غیرقابل قبول برای اکثریت قاطع جامعه می باشد و با معیارهای اخلاقی و ارزش هایی که به ما آموخته شده است، مغایرت دارد. بر این اساس، اغلب افراد نیاز ندارند که دیگران، آن ها را از ارتکاب به اعمال منفی باز دارند، زیرا وجدان آن ها به خوبی ناظر بر اعمالشان می باشد.

تعرض هنجارها

   به دلیل عضویت افراد در گروه های مختلف اجتماعی (به ویژه در جامعه شهری صنعتی)، هر یک از ما باید ضرورتاً خود را با تعداد زیادی از هنجارها که برخی از آن ها با یکدیگر برخورد دارند، منطبق و سازگار نمائیم. در هر صورت آن دسته از هنجارهایی که برای فرد اهمیت دارد، باید حفظ و رعایت شود و آنانی که اهمیت کمتری دارند، موقتاً کنار گذاشته شوند و یا حذف گردند.

نقش، پایگاه و نظارت اجتماعی

   همچنان که تضاد هنجارها ممکن است موجب شود که فرد، نظارت اجتماعی درونی خود را از دست بدهد، تضاد نقش ها و پایگاه ها در موقعیت های مختلف نیز ممکن است موجب تضعیف برخی نظارت ها شود.

 بر این اساس، در هر جامعه به ویژه در جامعه صنعتی، طبیعی است که فرد تعدادی پایگاه اجتماعی داشته باشد که از نظر نقش متناظر و در ستیز با یکدیگر باشند. مثلاً خانمی را در نظر بگبرد که هم دادستان، هم همسرو هم مادر باشدکه برای هر یک از این نقش ها، باید عملکردی مختلف ارائه نماید.

ضمانت اجراء

  هر جامعه، نوعی نظام پاداش و مجازات (تشویق و تنبیه) را برای افراد خود تعبیه کرده است تا بتوانند افراد و اعضاء را وادار کنند که خودشان را با هنجارهای موجود سازگار نمایند.

  پاداش یا تضمین مثبت، پاسخ هایی است که به فرد، وقتی که خود را با موازین انطباق می دهد، داده می شود. اما پاسخ های منفی، تنبیه ها و مجازات هایی است که فرد، وقتی در انطباق با موازین شکست می خورد، برایش اعمال   می شود.

 مثال پاداش ها: پذیرفته شدن در گروه، ارتقای شغل، افزایش حقوق و ...

  مثال مجازات ها: زندان، از دست دادن شغل و مقام و ...

مکانیسم های رسمی و غیررسمی نظارت اجتماعی

  نظارت اجتماعی ممکن است از طریق عوامل بیرونی اعمال گردد که خود این عوامل بیرونی ممکن است، رسمی یا غیررسمی باشند.

  نظارت اجتماعی غیررسمی غالباً در گروه های نخستین (خانواده، گروه همسالان، گروه همکار و ...) آشکار می شود و در حقیقت یکی از کارکردهای گروه نخستین می باشد.

  طیف وسیعی از مکانیسم های غیررسمی برای نظارت اجتماعی عبارت اند از: تمسخر، خندیدن بیجا، زخم زبان، شایعه پراکنی، طرد کردن و ...

  به عنوان مثال از آنجا که فرد تمایل شدید دارد که مورد قبول گروه واقع شود، ولی ترس از طرد شدن توسط گروه، یکی از موثرترین عوامل نظارت اجتماعی به شمار می رود.

  نظارت اجتماعی رسمی را ممکن است تعدادی از موسسات و سازمان های مختلف در درون جامعه اعمال نمایند که تعدادی از آن ها عبارت اند از: پلیس، زندان، دادگاه، مرکز نگهداری جوانان بزهکار، موسسه رفاهی و مددکاری اجتماعی

 کارگزاران متخصص نظارت اجتماعی رسمی عبارت اند از: افسران پلیس، پلیس قضایی، قضات، حقوقدانان (وکلای مدافع) و مددکاران اجتماعی.

  برای نظارت اجتماعی رسمی، شیوه های اعمال نظارت عبارت اند از: جریمه، زندان، محکومیت اعدام و ...

منبع: مبانی جامعه شناسی تالیف بروس کوئن، ترجمه دکتر توسلی و دکتر فاضل، انتشارات سمت

+ نوشته شده توسط محمد معادیفر در 89/04/06 و ساعت 11:13 |